Kije skiturowe

Kije skiturowe – element, którego nie wybiera się na końcu

Kij to zwykle ostatnia pozycja na liście zakupów i pierwsza, na której się oszczędza. Trudno się dziwić: przy nartach i butach wydaje się drobiazgiem. A jednocześnie jest to jedyny element sprzętu, który trzymasz w ręce nieprzerwanie przez cały dzień i którym wykonujesz kilkanaście tysięcy ruchów w ciągu jednego wyjścia. Źle dobrany daje o sobie znać już po pierwszej godzinie.

Dlaczego kij ze stoku się nie sprawdzi

Na stoku kij pełni funkcję pomocniczą. Wyznacza rytm skrętu, pomaga podjechać do wyciągu i przez większość czasu po prostu wisi na nadgarstku. W skiturze pracuje na zupełnie innych zasadach.

Odpychasz się nim przy każdym kroku, przenosząc na niego część pracy, którą inaczej musiałyby wykonać nogi. Opierasz na nim ciężar ciała przy kick turnie na stromiźnie. Sprawdzasz nim głębokość i spoistość śniegu przed wejściem w kopny odcinek. Przestawiasz nim podpórki w wiązaniach, żeby nie schylać się dwadzieścia razy na jednym podejściu. Wreszcie – często niesiesz go w plecaku przy odcinkach pieszych albo wspinaczkowych.

Z tych zastosowań wynikają wszystkie różnice konstrukcyjne: regulacja długości, kształt rękojeści, dobór talerzyka i sposób składania.

Regulacja długości – funkcja podstawowa, nie dodatek

Stała długość, akceptowalna na stoku, w skiturze jest realnym ograniczeniem. Na łagodnym, długim podejściu chcesz mieć kij dłuższy, żeby efektywnie się odpychać. Na stromym odcinku – krótszy, bo inaczej ręka pracuje nad barkiem. Na trawersie – jeden krótszy od strony stoku i jeden dłuższy od strony doliny. Na zjeździe wyraźnie krótszy, żeby nie przeszkadzał.

Systemy regulacji dzielą się na dwa typy:

• Zaciski zewnętrzne, dźwigniowe. Obsługiwane w rękawicach, jednym ruchem, bez zdejmowania czegokolwiek. Widać po nich stan zużycia i najczęściej da się je dokręcić albo wymienić. To dziś rozwiązanie dominujące i najbardziej praktyczne.
• Zaciski wewnętrzne, skręcane. Lżejsze i schludniejsze wizualnie, ale w mrozie i przy oblodzeniu potrafią się zacierać albo puszczać pod obciążeniem. Sprawdzają się w sprzęcie wyścigowym, gdzie długość ustawia się raz.

Zwróć uwagę na sam zakres regulacji. Kije obejmujące mniej więcej 105–140 cm obsłużą praktycznie każdą sytuację. Wąski zakres w sklepie wydaje się nieistotny, w terenie okazuje się ograniczeniem.

Kije składane

Osobna kategoria to konstrukcje dzielone na trzy segmenty, spinane wewnętrzną linką. Składają się do 35–45 cm, więc mieszczą się w plecaku albo na jego bocznym pasku.

Mają sens, jeśli w Twoich wyjściach zdarzają się odcinki wspinaczkowe, przejścia z czekanem, granie albo zjazdy, na których kije tylko przeszkadzają. Za wygodę pakowania płaci się nieco mniejszą sztywnością i większą liczbą elementów, które mogą się zużyć. Dla osoby chodzącej głównie klasyczne, narciarskie trasy zwykle wystarczy zwykły kij teleskopowy.

Aluminium czy karbon

• Aluminium. Cięższe o kilkadziesiąt gramów na sztukę, ale przewidywalne. Przy dużym przeciążeniu odkształca się, zamiast pękać, więc z reguły da się nim jeszcze dojść do samochodu. Wybaczające i tańsze – rozsądny wybór na start oraz do trudnego, kamienistego terenu.
• Karbon. Wyraźnie lżejszy i sztywniejszy, co czuć przy każdym odepchnięciu na kilkugodzinnym podejściu. Wadą jest sposób, w jaki zawodzi: pęka nagle i bez ostrzeżenia, zwykle w najgorszym momencie. Wybór dla osób nastawionych na wagę, tempo i długie dystanse.
• Konstrukcje mieszane. Karbonowy segment górny, aluminiowy dolny. Redukują masę tam, gdzie to bezpieczne, i zostawiają odporność w części najbardziej narażonej na uderzenia o kamienie.

Rękojeść – detal, który okazuje się kluczowy

Dobry kij skiturowy ma przedłużoną część chwytową: pod właściwą rękojeścią biegnie kilkanaście do dwudziestu kilku centymetrów miękkiego materiału, najczęściej pianki EVA. Pozwala to chwycić kij niżej na stromym trawersie, bez zatrzymywania się i zmiany długości.

Brzmi jak drobiazg, dopóki nie spędzi się godziny na skośnym podejściu. Wtedy okazuje się, że to jedna z ważniejszych cech całego kija.

Sam materiał rękojeści też ma znaczenie. Pianka jest ciepła w dotyku i dobrze pochłania wilgoć, ale zużywa się szybciej. Korek lepiej odprowadza pot i przyjemniej leży w dłoni. Guma jest najtrwalsza, za to najzimniejsza w mrozie.

Pasek – i kiedy świadomie z niego zrezygnować

Pasek nadgarstkowy powinien dać się szybko wyregulować i założyć w rękawicy. Szeroki, miękki pasek przenosi część obciążenia z dłoni na nadgarstek, co przy długim odpychaniu realnie zmniejsza zmęczenie przedramienia.

W terenie lawinowym wielu doświadczonych użytkowników świadomie rezygnuje z zakładania pasków. Kij przypięty do ręki w ruchomym śniegu działa jak kotwica i utrudnia uwolnienie rąk. To decyzja, którą warto podjąć świadomie, zależnie od tego, gdzie się poruszasz.

Talerzyki i groty

Talerzyk dobiera się do warunków, a nie do wyglądu. Mały, stokowy, zapada się w miękkim śniegu i w skiturze jest praktycznie bezużyteczny. Bardzo szeroki, freeride'owy, daje świetne oparcie w puchu, ale zbiera śnieg i zahacza w gęstym lesie.

Większość kijów skiturowych ma talerzyki średniej wielkości, wkręcane i wymienne. Warto mieć zapasową parę – gubi się je zaskakująco łatwo, a kij bez talerzyka na miękkim podejściu przestaje spełniać swoją funkcję.

Grot powinien być z węglika spiekanego, ostry i wytrzymały. Przy odcinkach po kamieniach i lodzie to on decyduje o tym, czy kij daje pewne oparcie.

Jak dobrać długość

Punkt wyjścia: stojąc prosto, z kijem opartym o podłoże, ręka zgięta w łokciu powinna tworzyć kąt zbliżony do prostego. Dla większości osób wypada to w okolicach 120–130 cm.

To jednak tylko wartość bazowa. W praktyce na podejściu dodaje się 5–10 cm, a na zjeździe skraca o podobną wartość względem punktu wyjścia. Właśnie dlatego regulacja jest ważniejsza od trafienia w idealną liczbę przy zakupie.

Kije dla kobiet i dzieci

Modele damskie mają zwykle cieńszą rękojeść, dopasowaną do mniejszej dłoni, oraz przesunięty w dół zakres regulacji. Cieńszy chwyt to nie kosmetyka – zbyt gruba rękojeść wymusza mocniejsze zaciskanie dłoni i szybciej męczy przedramię.

Przy kijach dziecięcych liczy się przede wszystkim niska masa i niewielki obwód chwytu. Kij za ciężki albo za gruby zniechęca dziecko do chodzenia szybciej niż jakikolwiek inny element sprzętu.

Konserwacja i najczęstsze błędy

Po sezonie rozsuń segmenty, wysusz je i przechowuj rozłożone lub luźno zsunięte – wilgoć zamknięta wewnątrz rury koroduje mechanizm i zaciera zaciski. Zaciski dźwigniowe warto raz na jakiś czas dokręcić śrubą regulacyjną; puszczanie kija pod obciążeniem to zwykle nie awaria, tylko rozregulowany docisk.

Najczęstsze błędy są proste: ustawianie długości raz na cały dzień, chodzenie z talerzykiem stokowym, nieumiejętne zaciskanie dźwigni oraz używanie kija jako dźwigni do podważania nart, co kończy się wygiętym segmentem dolnym.

Co wybrać

Dla większości osób optymalny będzie teleskopowy kij aluminiowy lub mieszany, z zaciskiem zewnętrznym, przedłużoną piankową rękojeścią, szerokim zakresem regulacji i wymiennymi talerzykami. To konfiguracja, która obsłuży zarówno spokojne wyjścia w Beskidach, jak i bardziej wymagający teren.

Karbon i konstrukcje składane mają sens wtedy, gdy wiesz, że potrzebujesz konkretnie mniejszej masy albo możliwości spakowania kijów do plecaka. Jeśli nie masz pewności, którą stroną pójść, wybierz rozwiązanie bardziej wybaczające – kij, który wytrzyma nieuważne postawienie między kamieniami, jest w praktyce więcej wart niż sto gramów zaoszczędzone na parze.